Ο Σύλλογος Μικρασιατών Καλαμάτας

Ο Σύλλογος Μικρασιατών Καλαμάτας ιδρύθηκε το Νοέμβριο του 2016 ως σωματείο μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα με έδρα την Καλαμάτα του νομού Μεσσηνίας. Ο σύλλογος αποβλέπει στην περισυλλογή, διατήρηση και την μετάδοση της παράδοσης της πολιτισμικής και γλωσσικής ιδιομορφίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας μέσα από δράσεις, εκδηλώσεις, διαλέξεις και συναυλίες καθώς επίσης στην επικοινωνία ανάμεσα στα μέλη αλλά και σε καταγόμενους από τη Μικρά Ασία κατοίκους άλλων περιοχών εντός και εκτός Ελλάδος, στην επικοινωνία και ανάπτυξη σχέσεων με συλλόγους, φορείς, οργανισμούς, δημόσιες υπηρεσίες και νομικά πρόσωπα δημόσιου και ιδιωτικού δικαίου με παρεμφερείς σκοπούς.

Μέχρι σήμερα ο σύλλογος έχει διοργανώσει συναυλίες που λαμβάνουν μέρος τα μέλη της χορευτικής ομάδας της χορωδίας και της ορχήστρας του συλλόγου. Έχει συνεργαστεί με πολλούς συλλόγους, σχολεία, ΕΠΑΛ, με θέματα: Ο ρόλος των Μικρασιατών στην Επανάσταση (Δρόμοι του Μπαρουτιού Σύλλογος Σελιτσάνων Μάνης), Η Γενοκτονία των Ποντίων («Ανιστορώ και αροθυμώ» 1ο ΕΠΑΛ Καλαμάτας, «Την πατρίδα μου έχασα» Γενικό Λύκειο Πεταλιδίου), το Εθνικό κέντρο αιμοδοσίας αφού ο σύλλογος ανήκει στους εθελοντές αιμοδότες συλλόγους κ.α. Στο χώρο του συλλόγου λειτουργούν τμήματα χορού, εκμάθησης μουσικών παραδοσιακών οργάνων, χορωδίας. Έχουμε τμήμα χορού για παιδιά για την εκμάθηση ελληνικών παραδοσιακών χορών. Διατηρούμε επίσης το τμήμα Μικρών Μουσικών όπου μικρά παιδιά απαρτίζουν μία ορχήστρα και δίνουμε τη δυνατότητα σε παιδιά μικρής ηλικίας να γνωρίσουν αλλά και να μάθουν να παίζουν ελληνικά παραδοσιακά όργανα.

Η ΔΡΑΣΗ

Μικρασιατικός Πολιτισμός:
Κληρονομικό δικαίωμα ή τρόπος ζωής;

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΣΚΕΠΤΙΚΟ ΚΑΙ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

Α. Ιστορικό πλαίσιο

Η μικρασιατική καταστροφή του 1922 και ο υποχρεωτικός εκπατρισμός ενός και πλέον εκατομμυρίου προσφύγων από τις πατρογονικές εστίες του, αποτελεί σημείο αναφοράς για τον νεώτερο ελληνισμό∙ σηματοδοτεί το τέλος της Μεγάλης Ιδέας και την απαρχή μιας αρχικά επώδυνης, αλλά στη συνέχεια γόνιμης παρουσίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας στο ελλαδικό κράτος.

     Η Μεσσηνία και κυρίως η πόλη της Καλαμάτας (και δευτερευόντως η πόλη της Μεσσήνης), παρότι δεν υπήρξε χώρος μαζικής εγκατάστασης των μικρασιατών προσφύγων, δέχθηκε με στοργή στους κόλπους της σημαντικό αριθμό Ελλήνων και Αρμενίων προσφύγων, προσφέροντάς τους μια νέα πατρίδα.

     Το πρώτο διάστημα, οι πρόσφυγες απέφυγαν να έρθουν σε άμεση επαφή με τον γηγενή πληθυσμό, καθώς είχαν την αίσθηση της προσωρινότητας. Πίστευαν δηλαδή πως σύντομα θα επέστρεφαν πίσω στις εστίες τους μόλις η κατάσταση το επέτρεπε. Όταν όμως συνειδητοποίησαν πως οι ελπίδες για επαναπατρισμό ήταν φρούδες, προσπάθησαν να έρθουν σε επαφή με τους ντόπιους κατοίκους και πέτυχαν πολύ σύντομα να ενσωματωθούν στον κοινωνικό ιστό του τόπου που τους δέχθηκε. Χωρίς να απολέσουν τη συνείδηση της καταγωγής τους, οι μικρασιάτες πρόσφυγες συνυπήρξαν με τους γηγενείς (παρότι σε πολλές εκφάνσεις του πολιτισμού διέφεραν παρασάγγας), βρέθηκαν στους ίδιους χώρους εργασίας, προσευχήθηκαν στους ίδιους χώρους λατρείας, διδάχθηκαν τα γράμματα στα ίδια σχολεία, διασκέδασαν στις ίδιες ταβέρνες, τα παιδιά τους έπαιξαν στις ίδιες αλάνες.

     Μέσα από τη συνύπαρξη μικρασιατών-γηγενών, αναπτύχθηκε μια γόνιμη επαφή που διαπέρασε κάθε έκφανση του ανθρώπινου βίου∙ οικονομική, κοινωνική, μουσική, πολιτιστική, θρησκευτική. Έτσι, ένας νέος πολιτισμός ήρθε να μπολιάσει τον τοπικό και το αποτέλεσμα ήταν η προσθήκη πολύ σημαντικών στοιχείων πολιτισμού, για τα οποία η μεσσηνιακή κοινωνία, 100 χρόνια μετά, νιώθει ιδιαίτερα υπερήφανη.      

Β. Σκεπτικό δράσης

Οι επετειακές εκδηλώσεις για τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη μικρασιατική καταστροφή, έδωσαν μία καλή ευκαιρία σε όλους τους Έλληνες –αλλά κυρίως στους Έλληνες με μικρασιατική καταγωγή– να αναστοχαστούν και να θυμηθούν. Ωστόσο, η μνήμη της Μικρασίας δεν μπορεί να αποτελεί μια μακρινή ανάμνηση, αλλά είναι ένα βίωμα, το οποίο επιβιώνει ως τις μέρες μας, ανεξάρτητα από το εάν κάποιος προέρχεται ή όχι από αυτόν τον τόπο.

     Ο Σύλλογος Μικρασιατών Καλαμάτας, από τη στιγμή της σύστασής του, συγκεντρώνει υλικό αυτής της γόνιμης συνύπαρξης των γηγενών Μεσσηνίων, με τους Μικρασιάτες αλλά και τους Αρμένιους πρόσφυγες∙ προϊόντα της καθημερινότητας, ήθη και έθιμα που διατηρήθηκαν ανέπαφα ως τις μέρες μας, αλλά και ιστορίες από τη Μικρά Ασία, παραμύθια για μικρά παιδιά, συνταγές μαγειρικής, τραγούδια, εκκλησιαστικούς ύμνους, αστική και παραδοσιακή μουσική, ποικίλες ιδέες, με λίγα λόγια έναν ολόκληρο τρόπο ζωής που μεταγγίστηκε στη Μεσσηνία και έγινε όχι μόνο αποδεκτός από τους γηγενείς, αλλά και σε πολλά σημεία του υιοθετήθηκε απ’ αυτούς.

     Στο πλαίσιο των δράσεών του, ο Σύλλογος Μικρασιατών Καλαμάτας προσπαθεί να αναδεικνύει διαρκώς αυτόν τον πολιτισμό και να τον κάνει γνωστό όχι μόνο στα στενά όρια της Καλαμάτας ή Μεσσηνίας, αλλά πολύ ευρύτερα. Γι’ αυτόν τον λόγο προτίθεται μέσω στοχευμένων δράσεων, να μελετήσει περαιτέρω και να αναδείξει όχι μόνο τον ιδιαίτερο τρόπο ζωής των Μικρασιατών προσφύγων της Μεσσηνίας, αλλά και τη γόνιμη πολιτισμική συνδιαλλαγή με τους γηγενείς Μεσσηνίους και τους Αρμένιους πρόσφυγες. Οι δράσεις αυτές έχουν ως εξής:

Γ. Προτάσεις δράσεων

Δράση 1η: Μελέτη της πολιτιστικής αλληλεπίδρασης μικρασιατών και γηγενών Μεσσηνίων στον χώρο της μουσικής. Η δράση αυτή θα υλοποιηθεί μέσα από τη μελέτη του τοπικού τύπου, εκκλησιαστικών αρχείων και αρχείων των μουσικών συλλόγων της περιοχής και θα διερευνήσει την παρουσία των μικρασιατών προσφύγων στα μουσικά δρώμενα της πόλης της Καλαμάτας. Επιπλέον, μέσα από συνεντεύξεις των απογόνων τους, αλλά και άλλο αρχειακό υλικό που έχει ήδη στα χέρια του (χειρόγραφα μουσικά κείμενα μικρασιατών, καταγραφές τραγουδιών προερχόμενων από τη Μ. Ασία, μουσικές ηχογραφήσεις κ.ά.), θα αναδείξει τόσο τη στιβαρή μουσική παρουσία του μικρασιατικού στοιχείου στην τοπική κοινωνία, αλλά και την επιρροή που αυτό άσκησε (και εξακολουθεί να ασκεί έως και σήμερα, μέσω μαθητών μικρασιατών μουσικοδιδασκάλων).

Η δράση αυτή θα δημοσιευθεί σε ιστοσελίδα του Συλλόγου που θα δημιουργηθεί για τον σκοπό αυτό (δράση 5α) και σχετικά άρθρα θα ενσωματωθούν στον τόμο που πρόκειται να εκδώσει ο Σύλλογος (δράση 5γ).

Την επιστημονική ευθύνη υλοποίησης αυτής της δράσης θα αναλάβουν οι: δρ. Μάριος Αθανασόπουλος, Ιστορικός, Μέλος ΕΔΙΠ Τμήματος Φιλολογίας Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και δρ. Ιωάννης Πλεμμένος, Εθνομουσικολόγος, Ερευνητής του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών.

Δράση 2η: Μελέτη της αλλαγής των διατροφικών συνηθειών της τοπικής κοινωνίας (νέες συνταγές, προσθήκη γλυκισμάτων άγνωστων ως τότε κ.ο.κ.) και της γόνιμης αλληλεπίδρασης στον τομέα της γευσιγνωσίας. Η δράση αυτή θα υλοποιηθεί μέσα από προφορικές συνεντεύξεις απογόνων των μικρασιατών προσφύγων, οι οποίες θα επικεντρωθούν όχι τόσο στη συλλογική συνταγών, αλλά στον τρόπο με τον οποίο επέδρασε η μικρασιατική κουζίνα στη μεσσηνιακή, μέσα από τη διαχρονία της.

Η δράση αυτή θα δημοσιευθεί σε ιστοσελίδα του Συλλόγου (δράση 5α).

Την επιστημονική ευθύνη υλοποίησης αυτής της δράσης θα αναλάβει ο δρ. Μάριος Αθανασόπουλος, Ιστορικός, Μέλος ΕΔΙΠ Τμήματος Φιλολογίας Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, με εθελοντές του Συλλόγου Μικρασιατών Καλαμάτας.

Δράση 3η: Μελέτη των προσωπικοτήτων μικρασιατικής καταγωγής που σφράγισαν κάθε πτυχή του βίου των ανθρώπων στη Μεσσηνία (συγγραφείς, ποιητές, ζωγράφοι, κληρικοί, οικονομικοί παράγοντες, πολιτικοί κ.ά.). Η δράση αυτή θα υλοποιηθεί μέσα από τη μελέτη του τοπικού τύπου και διαφόρων αρχείων.

Θα δημοσιευθεί σε ιστοσελίδα του Συλλόγου που θα δημιουργηθεί για τον σκοπό αυτό (δράση 5α) και σχετικά άρθρα θα ενσωματωθούν στον τόμο που πρόκειται να εκδώσει ο Σύλλογος (δράση 5γ).

Την επιστημονική ευθύνη υλοποίησης αυτής της δράσης θα αναλάβουν οι: δρ. Μάριος Αθανασόπουλος, Ιστορικός, Μέλος ΕΔΙΠ Τμήματος Φιλολογίας Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και δρ.Ιωάννης Σόλαρης, συγγραφέας, Σχολικός Σύμβουλος Φιλολόγων Μεσσηνίας.

Δράση 4η: Μελέτη της διακίνησης νέων ιδεών και απόψεων για την κοινωνία, το έθνος κ.ά., της κοινωνικής ζωής (κοινωνική εξαθλίωση, είσοδος στον εργασιακό χώρο γυναικών και μικρών παιδιών, «ελευθεριότητα» γυναικών σε σχέση με την αυστηρή τοπική κοινωνία, σεξουαλική εκμετάλλευση νεαρών μικρασιατισσών κ.ά.), καθώς και της οικονομικής ζωής (πτώση ημερομισθίων, οικονομική εξαθλίωση προσφύγων και εκμετάλλευση, δημιουργία ενός βιομηχανικού προλεταριάτου κ.λπ.) των μικρασιατών προσφύγων μέσα από αρχεία εφημερίδων, βιομηχανικών μονάδων της εποχής, προφορικές μαρτυρίες (συνεντεύξεις απογόνων μικρασιατών) και άλλες στοχευμένες δράσεις.

Η δράση θα δημοσιευθεί σε ιστοσελίδα του Συλλόγου που θα δημιουργηθεί για τον σκοπό αυτό (δράση 5α) και σχετικά άρθρα θα ενσωματωθούν στον τόμο που πρόκειται να εκδώσει ο Σύλλογος (δράση 5γ).

Την επιστημονική ευθύνη υλοποίησης αυτής της δράσης θα αναλάβουν οι: δρ. Μάριος Αθανασόπουλος, Ιστορικός, Μέλος ΕΔΙΠ Τμήματος Φιλολογίας Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και δρ.Ιωάννης Σόλαρης, συγγραφέας, Σχολικός Σύμβουλος Φιλολόγων Μεσσηνίας.

Δράση 5η: Προβολή και διάχυση

α) Το υλικό που θα παραχθεί, θα αναρτηθεί σε ιστοσελίδα του Συλλόγου (και σε ειδικό κανάλι στο youtube) που θα δημιουργηθεί γι’ αυτόν τον σκοπό, στην οποία θα περιλαμβάνονται σε ξεχωριστές ενότητες κατατοπιστικά κείμενα, πλούσιο φωτογραφικό υλικό, αρχειακό υλικό, χειρόγραφα, ενδεικτικές ηχογραφήσεις, καθώς και προφορικές συνεντεύξεις με απογόνους μικρασιατών προσφύγων.

β) Το κύριο ερευνητικό υλικό, θα προβληθεί σε μία μεγάλη εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί στο Πνευματικό Κέντρο της Καλαμάτας.

Η εκδήλωση θα περιλαμβάνει και μουσικό μέρος, στο οποίο επιστημονική υπεύθυνη θα είναι η κ. Γεωργία Ψαραδέλλη, καθηγήτρια παραδοσιακής μουσικής στο Μουσικό Σχολείο Καλαμάτας.

και γ) θα δημοσιευθεί σε ξεχωριστό τόμο που θα εκδοθεί από τον Σύλλογο.